Η σκέψη ως αντικείμενο της σκέψης

Προλογικά

Χάος πραγματολογικό και εννοιολογικό

Σε ποια κλινική οντότητα αναφερόμαστε εδώ: «Αντιδραστική κατάθλιψη», η ειδική ψυχική αντίδραση σε μια οδυνηρή, αβάσταχτη, αδιανόητη απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου ή μιας αφαίρεσης που παίρνει τη θέση του (πατρίδα, ελευθερία, ένα ιδεώδες κλπ.). Πρόκειται για ψυχική κατάσταση, που μοιάζει καθ' όλα με το κανονικό πένθος, με μια εξαίρεση: Τη δεσπόζουσα θέση της μειωμένης αυτοεκτίμησης και των αυτομορφών — κάτι που δεν χαρακτηρίζει το πένθος.

[Τι είναι ο έρωτας;]

Ο έρωτας είναι μία ιδιότυπη σύνδεση ανάμεσα στη μαγεία και τα πράγματα. Ειδοποιό στοιχείο της είναι μία τρομακτική απαίτηση. Η απαίτηση για προνομιακή (και, συνήθως, αποκλειστική) θέση μέσα στον πόθο και, ευρύτερα, στην ψυχή του άλλου. Δεν υφίσταται έρωτας που να μην εμπεριέχει και μια απαίτηση πόθου – απαίτηση τελικά και σαρκική. Όμως ο πόθος δεν εξαντλεί το παιχνίδι. Αν είμαι ερωτευμένος, τοποθετώ τον άλλον σε μία τέτοια θέση, που εκπροσωπεί ό,τι κάνει τα πράγματα αγαπητά – και πρώτα-πρώτα, που κάνει αγαπητό εμένα. Γι’ αυτό δεν υπάρχει έρωτας δίχως απαίτηση τρομερή απ’ τον άλλο – δίχως την απαίτηση να με τοποθετήσει και εμένα στην αντίστοιχη θέση μες στη δική του ψυχή. Γι’ αυτό η τόσο ανθρώπινη (κι ανέφικτη όμως για τους ανθρώπους) απαίτηση της αποκλειστικότητας οδηγεί τελικά σε προσδοκίες ουσιαστικά απάνθρωπες.

Ατελής συνύπαρξη — η βασική ιδέα, το βασικό πλαίσιο. Που σημαίνει:

— Συνύπαρξη ανθρώπων, δηλαδή όντων ατελών. Καθένας έχει τους περιορισμούς του, τα κενά, τις τρύπες του, τις παραξενιές του, τις ιδιοτροπίες του, τα γούστα του, τη μικρή ή μεγάλη νεύρωσή του — κατά κανόνα, αταίριαστα με του άλλου τις ατέλειες. Κανείς δεν είναι τέλειος. Δεν πειράζει.